رسالت اصلی قاضی در رسیدگی به پرونده، پایان دادن به اختلاف و خاتمه دادن به نزاع میان طرفین است. به طور کلی، بار اثبات ادعا و ارائه دلیل بر عهده مدعی (خواهان) قرار دارد. با این حال، گاهی ادعا یا استنادی که خواهان مطرح میکند، تخصصی است و خارج از دانش، تجربه و تخصص مستقیم قاضی قرار میگیرد.
در چنین مواردی، قاضی میتواند به تشخیص خود یا به درخواست هر یک از طرفین دعوا، موضوع تخصصی را به کارشناس رسمی دادگستری ارجاع دهد.
رایجترین انواع کارشناسان رسمی دادگستری عبارتند از:
- کارشناس تشخیص اصالت خط و امضا
- کارشناس حسابداری و حسابرسی
- کارشناس راه و ساختمان و نقشهبرداری
- کارشناس کشاورزی و منابع طبیعی
- کارشناس امور وسایل نقلیه
- کارشناس امور آب و اراضی کشاورزی
- کارشناس امور پزشکی و دارویی
- کارشناس امور ثبتی
در طول فرآیند کارشناسی، کارشناس یا هیئت کارشناسان (در صورت لزوم و از طریق دفتر دادگاه) ممکن است مدارک یا توضیحات بیشتری از طرفین دعوا درخواست کنند. توصیه میشود این مدارک و توضیحات به همراه یک لایحه رسمی و همراه با شرح کافی، به کارشناس ارائه شود تا شفافیت و دقت کار افزایش یابد.
در ادامه، نمونهای از لایحه ارائه توضیحات خطاب به کارشناس تشخیص اصالت خط و امضا آورده خواهد شد.
متن لایحه ادای توضیح به کارشناس – هیئت کارشناسان
بسمه تعالی
کارشناس محترم دادگستری جناب آقای ……..
با سلام
احتراما اینجانب مینا کاویانی وکیل خواهان و معترض به نظریه هیات سه نفره کارشناسی (خانم ربابه …..) در پرونده کلاسه …. با موضوع الزام به تنظیم سند رسمی که علیه ورثه ی مرحوم بهرام ….. طرح گردیده است مراتب زیر را جهت تشحیض ذهن آن کارشناس محترم و همکاران گرامی ایشان به عرض می رسانم:
موکل مستندا به صلحنامه مورخ 27/03/1398 اقدام به طرح دعوای الزام به تنظیم سند رسمی قرارداد صلح ملک تجاری (مغازه) به مشخصات مندرج در دادخواست بدوی نمود که با توجه به فوت مصالح در زمان طرح دعوا، این دعوا علیه ورثه ی وی (آقایان امید،امیر و محسن ……) طرح گردید. ( پیوست یک: دادخواست)
در جلسه ی رسیدگی، دو تن از خواندگان (آقایان امید و امیر ……) با تایید صلحنامه ی مذکور اظهار نمودند که شاهد انعقاد این قرارداد میان مصالح و متصالح بوده اند و دیگری اظهار نمود از وقوع این معامله مطلع می باشد. تنها یک تن از خواندگان(آقای محسن ….) با تردید در امضا و اثر انگشت مصالح درخواست ارجاع به کارشناسی نمود.
با سپردن اصل صلحنامه ی مذکور به دفتر دادگاه و پرداخت هزینه کارشناسی، در مرحله ی اول کارشناس محترم اظهارنظر نمود که “امضا با امضای مرحوم مطابقت نداشته اما اثر انگشت مطابقت دارد و دللیل فنی مبنی بر عدم همزمانی درج اثر انگشت مرحوم با زمان تنظیم متن صلحنامه وجود ندارد. (پیوست دو: نظر کارشناس اول)
با توجه به این که مستندات به قراردادها و امضاهای مسلم الصدور به جا مانده از آن مرحوم (پیوست سه)، آن مرحوم دارای امضاهای متعددی بوده است (چند امضایی بوده) و امضایی که در ذیل صلحنامه از آن مرحوم وجود دارد در چندین سند دیگر نیز درج شده است و با عنایت به تایید اثر انگشت و همزمانی آن با نگارش صلحنامه، مستندات به اسناد مسلم الصدوری که امضای آن مشابه امضای آن مرحوم در قرارداد صلح مستند دعوا بوده، موکل نسبت به نظر کارشناس یک نفره در خصوص انتساب امضای مرحوم اعتراض و درخواست ارجاع به هیات سه نفره کارشناسی نمود.
با تعیین هیات سه نفره کارشناسی و ارایه اسناد و مدارک به ایشان، متاسفانه با وجود این که اعتراض از سوی خواهان صرفا در خصوص انتساب یا عدم انتساب امضا بوده(پیوست چهار) و قاضی محترم نیز در قرار کارشناسی صادره صرفا دستور بررسی انتساب اثر انگشت و امضای مورد انکار به شخص متوفی را دستور داده بود(پیوست پنج)، کارشناسان محترم در اظهارنظر خود که خارج از حدود قرار کارشناسی بوده و در جایی که مورد اعتراض هیچ یک از طرفین دعوا نیز قرار نگرفته بوده اظهار نظر نموده و اعلام داشتند نه تنها امضا منتسب به متوفی نمی باشد بلکه زمان درج اثر انگشت نیز با زمان نگارش صلحنامه متفاوت و به اصطلاح سفید امضا می باشد! (پیوست پنج)
بنابراین موکل ناچار به اعتراض به هیات سه نفره کارشناسی گردید که در این راستا جنابعالی و همکاران محترم به عنوان کارشناس منتخب این پرونده تعیین گردیده اید و مستندا به مدارک تقدیمی و صلحنامه ی موضوع دعوا و نیز اقرار دو تن از خواندگان که در پرونده نیز مضبوط می باشد بررسی دقیق و فنی مدارک و اظهار نظردر خصوص موارد تعیین شده در قرار کارشناسی از محضر شما کارشناسان محترم مورد تقاضا می باشد تا از تضییع حقوق موکل جلوگیری شود.