اگر مرد دادخواست طلاق داده باشد و زن نیز در جریان رسیدگی با اصل جدایی موافقت کند، ممکن است زوجین درباره طلاق و حقوق مالی و خانوادگی ناشی از آن به توافق برسند. در این حالت، موضوع میتواند با رعایت مقررات مربوط، در قالب طلاق توافقی ادامه پیدا کند.
بنابراین، ثبت دادخواست طلاق از سوی مرد به این معنا نیست که تا پایان رسیدگی هیچ امکانی برای توافق زوجین وجود ندارد. مهم این است که توافق درباره اصل طلاق و آثار آن به شکل روشن و قابل استناد به دادگاه ارائه شود.
در ادامه، شرایط و مراحل این فرایند و نکات مهم مربوط به مهریه، نفقه، اجرتالمثل، جهیزیه و فرزندان را بررسی میکنیم.
آیا طلاق به درخواست مرد میتواند به طلاق توافقی تبدیل شود؟
بله. اگر در جریان رسیدگی به پرونده طلاق به درخواست زوج، زن نیز با جدایی موافقت کند و زوجین درباره مسائل مربوط به طلاق به توافق برسند، امکان رسیدگی به طلاق توافقی وجود دارد.
اداره کل حقوقی قوه قضاییه نیز در نظریه مشورتی شماره ۷/۹۸/۱۰۱۷ اعلام کرده است که اگر زوجین در جریان رسیدگی نخستین درباره طلاق توافق کنند، با توجه به مقررات قانون حمایت خانواده، دادگاه میتواند به طلاق توافقی رسیدگی و گواهی عدم امکان سازش صادر کند.
البته بهتر است عبارت «تبدیل» را به معنای تغییر خودکار عنوان پرونده در هر شرایطی در نظر نگیریم. نحوه اقدام در پرونده به مرحله رسیدگی، وضعیت توافق زوجین و تصمیم مرجع قضایی بستگی دارد.
تفاوت طلاق به درخواست مرد با طلاق توافقی چیست؟
ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی به مرد اجازه میدهد با رعایت شرایط قانونی و مراجعه به دادگاه، درخواست طلاق همسرش را مطرح کند.
در مقابل، طلاق توافقی بر پایه توافق زوجین درباره اصل جدایی و آثار آن شکل میگیرد.
با این حال، از نظر نتیجه قضایی یک نکته مهم وجود دارد: مطابق ماده ۲۶ قانون حمایت خانواده، هم در طلاق توافقی و هم در طلاق به درخواست زوج، دادگاه گواهی عدم امکان سازش صادر میکند.
تفاوت اصلی در مبنای درخواست و نحوه شکلگیری توافق است، نه صرفاً عنوان گواهی صادرشده.
اگر زن بعد از ثبت دادخواست طلاق مرد موافقت کند چه میشود؟
اگر زن در جریان پرونده با طلاق موافق شود، بهتر است زوجین درباره تمام مسائل مهم ناشی از جدایی تصمیم مشخصی بگیرند.
مهمترین این موارد عبارتاند از:
- میزان مهریهای که قرار است پرداخت یا بذل شود؛
- نفقه معوقه و جاری، در صورت وجود؛
- اجرتالمثل ایام زوجیت؛
- جهیزیه؛
- حضانت فرزندان؛
- نحوه و زمان ملاقات فرزندان؛
- نفقه فرزندان؛
- سایر حقوق مالی یا تعهداتی که زوجین قصد تعیین تکلیف آنها را دارند.
این توافق باید بهصورت روشن تنظیم و در روند قضایی پرونده منعکس شود.
مراحل تبدیل طلاق به درخواست مرد به طلاق توافقی
۱. توافق درباره اصل طلاق
نخست باید مشخص شود که هر دو طرف با جدایی موافق هستند. صرف موافقت زن با اصل جدایی، بهتنهایی به معنای توافق کامل درباره همه آثار طلاق نیست.
۲. تعیین تکلیف حقوق مالی زن
یکی از مهمترین بخشهای توافق، تعیین تکلیف حقوق مالی زوجه است.
برای مثال باید مشخص شود:
- مهریه بهطور کامل پرداخت میشود یا بخشی از آن بذل میشود؟
- نفقه معوقه وجود دارد یا خیر؟
- درباره اجرتالمثل چه تصمیمی گرفته شده است؟
- وضعیت جهیزیه چگونه خواهد بود؟
ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده نیز دادگاه را مکلف کرده است در رأی طلاق نسبت به حقوقی مانند مهریه، نفقه، جهیزیه و اجرتالمثل و همچنین مسائل مربوط به فرزندان تعیین تکلیف کند.
۳. تعیین تکلیف فرزندان
اگر زوجین فرزند مشترک داشته باشند، توافق باید فقط به اصل طلاق محدود نشود.
حضانت، نحوه ملاقات و هزینههای مربوط به نگهداری و نفقه فرزند باید به شکل روشن مشخص شود. قانون نیز دادگاه را مکلف کرده است در این موارد تصمیم مقتضی اتخاذ کند.
۴. طی تشریفات مربوط به طلاق توافقی
در طلاق توافقی، ماده ۲۵ قانون حمایت خانواده ارجاع موضوع به مرکز مشاوره خانواده را پیشبینی کرده است. بنابراین نباید تصور کرد که صرف اعلام توافق زوجین، تمام تشریفات مربوط به طلاق توافقی حذف میشود.
نحوه انجام این مرحله ممکن است با توجه به وضعیت پرونده و رویه مرجع رسیدگی متفاوت باشد.
۵. ارائه توافق به دادگاه
پس از مشخص شدن توافقات، مفاد آن باید به شکل دقیق در پرونده منعکس شود تا دادگاه بتواند درباره طلاق و آثار آن تصمیم بگیرد.
۶. صدور گواهی عدم امکان سازش
مطابق ماده ۲۶ قانون حمایت خانواده، در طلاق توافقی و طلاق به درخواست زوج، دادگاه گواهی عدم امکان سازش صادر میکند.
در رأی یا گواهی صادرشده باید تکلیف موضوعات مالی و خانوادگی لازم مشخص باشد.
۷. مراجعه به دفترخانه و ثبت طلاق
پس از قطعی شدن گواهی و فراهم شدن شرایط قانونی، زوجین باید در مهلت قانونی برای اجرای صیغه و ثبت طلاق اقدام کنند.
بر اساس ماده ۳۴ قانون حمایت خانواده، گواهی عدم امکان سازش برای تسلیم به دفتر رسمی ازدواج و طلاق، سه ماه پس از تاریخ ابلاغ رأی قطعی یا قطعی شدن رأی اعتبار دارد. اگر در مهلت مقرر اقدام نشود، گواهی از اعتبار ساقط میشود.
آیا در این حالت داوری لازم است؟
اینجا باید بین دو وضعیت تفاوت گذاشت.
مطابق ماده ۲۷ قانون حمایت خانواده، در موارد درخواست طلاق به جز طلاق توافقی، دادگاه برای ایجاد صلح و سازش موضوع را به داوری ارجاع میدهد.
بنابراین اگر پرونده در قالب طلاق توافقی ادامه پیدا کند، مقررات مربوط به داوری طلاق توافقی با وضعیت طلاق یکطرفه زوج یکسان نیست.
به همین دلیل، اگر زوجین در جریان رسیدگی به توافق برسند، بهتر است نحوه ادامه پرونده با توجه به مرحله رسیدگی و دستور دادگاه مشخص شود.
تکلیف مهریه در طلاق توافقی چیست؟
توافق زوجین میتواند درباره تمام یا بخشی از مهریه باشد.
برای مثال ممکن است:
- زوج تمام مهریه را پرداخت کند؛
- زن بخشی از مهریه را دریافت و درباره باقیمانده توافق کند؛
- زن در قبال طلاق، تمام یا بخشی از مهریه را بذل کند؛
- پرداخت مهریه به صورت اقساط مورد توافق قرار گیرد.
اما عبارتهایی مانند «زن مهریه خود را بخشید» کافی نیست. باید دقیقاً مشخص شود چه میزان از مهریه، با چه شرایطی و در مقابل چه تعهدی مورد توافق قرار گرفته است.
به همین دلیل، متن توافق باید متناسب با وضعیت واقعی پرونده تنظیم شود.
تکلیف نفقه و اجرتالمثل چه میشود؟
این موارد نیز باید صریحاً در توافق تعیین تکلیف شوند.
برای مثال، اگر زوجه مدعی نفقه معوقه است، مشخص شود که:
- مبلغ مورد توافق چقدر است؛
- پرداخت شده یا قرار است در آینده پرداخت شود؛
- زوجه نسبت به بخشی از آن گذشت کرده یا خیر.
در مورد اجرتالمثل نیز بهتر است صرفاً از عبارتهای کلی مانند «زوجه ادعایی ندارد» استفاده نشود و وضعیت حق مورد نظر دقیقاً مشخص شود.
اگر زوجین فرزند داشته باشند چه؟
در صورت وجود فرزند مشترک، توافق درباره حضانت و ملاقات اهمیت زیادی دارد.
بهتر است توافق بهصورت دقیق مشخص کند:
- حضانت با چه کسی است؛
- والد دیگر چه زمانی حق ملاقات دارد؛
- محل تحویل و بازگرداندن فرزند کجاست؛
- هزینههای فرزند بر عهده چه کسی است؛
- درباره نفقه فرزند چه تصمیمی گرفته شده است.
دادگاه نیز در زمان رسیدگی به طلاق باید درباره حضانت، نگهداری و نحوه ملاقات طفل تعیین تکلیف کند.
اگر زن فقط با طلاق موافق باشد اما درباره مهریه توافق نکند چه میشود؟
این وضعیت با طلاق توافقی کامل تفاوت دارد.
برای طلاق توافقی، توافق باید درباره آثار اصلی جدایی شکل بگیرد. اگر زن صرفاً بگوید با اصل طلاق مخالفتی ندارد اما درباره حقوق مالی خود توافق نکند، نمیتوان این وضعیت را بدون بررسی بیشتر معادل توافق کامل زوجین دانست.
در چنین شرایطی، نوع ادامه رسیدگی باید با توجه به خواسته ثبتشده و وضعیت پرونده تعیین شود.
اگر یکی از طرفین بعداً از توافق منصرف شود چه؟
توافق طلاق موضوعی حساس است و آثار آن به مرحلهای که پرونده در آن قرار دارد بستگی دارد.
بهخصوص باید بین:
- توافق اولیه زوجین،
- توافق ثبتشده در پرونده،
- گواهی عدم امکان سازش صادرشده،
- و مرحله اجرای طلاق در دفترخانه
تفاوت گذاشت.
بنابراین نمیتوان یک پاسخ یکسان برای تمام مراحل ارائه کرد. اگر گواهی عدم امکان سازش صادر شده باشد، مقررات مربوط به اعتبار گواهی و نحوه اجرای آن باید بررسی شود. ماده ۳۴ قانون حمایت خانواده برای گواهی عدم امکان سازش مهلت سهماهه تعیین کرده است.
نمونه متن توافق زوجین برای طلاق
متن زیر صرفاً یک نمونه عمومی است و نباید بدون بررسی شرایط پرونده عیناً استفاده شود:
«زوجین با توافق بر جدایی، درباره حقوق مالی و غیرمالی ناشی از زوجیت به شرح زیر توافق کردند: زوجه نسبت به میزان …….. از مهریه خود در قبال طلاق بذل و زوج آن را قبول میکند / زوج متعهد به پرداخت مبلغ …….. بابت مهریه میشود. درباره نفقه معوقه، اجرتالمثل و جهیزیه نیز به شرح …….. توافق شد. در صورت وجود فرزند مشترک، حضانت، نحوه ملاقات و نفقه فرزند مطابق توافق مندرج در این سند خواهد بود. سایر حقوق و تعهدات طرفین نیز به شرح …….. تعیین تکلیف شد.»
توجه: متن توافق طلاق باید بر اساس عقدنامه، میزان مهریه، وضعیت پرداختها، وجود یا نبود فرزند، وضعیت زندگی مشترک و سایر شرایط واقعی پرونده تنظیم شود.
اعتبار گواهی عدم امکان سازش چقدر است؟
طبق ماده ۳۴ قانون حمایت خانواده، گواهی عدم امکان سازش باید ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ رأی قطعی یا قطعی شدن رأی به دفتر رسمی ازدواج و طلاق تسلیم شود. در صورت رعایت نکردن مهلت مقرر، گواهی اعتبار خود را از دست میدهد.
بنابراین پس از صدور گواهی نباید اجرای آن را بدون توجه به مهلت قانونی به تأخیر انداخت.
تفاوت طلاق به درخواست مرد و طلاق توافقی
| موضوع | طلاق به درخواست مرد | طلاق توافقی |
|---|---|---|
| مبنای درخواست | درخواست زوج | توافق زوجین |
| موافقت زن | برای طرح درخواست زوج شرط نیست | مبنای اصلی پرونده است |
| نتیجه قضایی | گواهی عدم امکان سازش | گواهی عدم امکان سازش |
| توافق درباره حقوق مالی | باید تعیین تکلیف شود | بخش مهمی از توافق است |
| داوری | طبق مقررات طلاق غیرتوافقی مطرح میشود | از شمول داوری ماده ۲۷ خارج است |
| مشاوره خانواده | بسته به فرایند پرونده | ماده ۲۵ قانون حمایت خانواده مطرح است |
اگر مرد دادخواست طلاق داده باشد و زن در جریان رسیدگی با جدایی موافق شود، زوجین میتوانند درباره طلاق و آثار آن به توافق برسند و در صورت فراهم بودن شرایط قانونی، پرونده در قالب طلاق توافقی ادامه پیدا کند.
مهمترین بخش این فرایند، صرفاً موافقت با اصل جدایی نیست؛ بلکه باید درباره مهریه، نفقه، اجرتالمثل، جهیزیه، حضانت، ملاقات و نفقه فرزندان و سایر حقوق مرتبط به شکل دقیق تصمیمگیری شود.
همچنین نباید تصور کرد که توافق زوجین بهصورت خودکار تمام مراحل پرونده را حذف میکند. تشریفات مربوط به مرکز مشاوره، صدور گواهی عدم امکان سازش، تعیین تکلیف حقوق مالی و مهلت اجرای گواهی باید با توجه به وضعیت پرونده رعایت شود.
اگر پرونده طلاق به درخواست زوج از قبل در دادگاه مطرح شده و زوجین اکنون قصد توافق دارند، بررسی مرحله فعلی پرونده و متن توافق قبل از هر اقدامی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا یک عبارت نادرست درباره مهریه یا سایر حقوق مالی میتواند در آینده اختلاف جدیدی ایجاد کند.