مهریه از حقوق مالی زن در عقد نکاح است و برای مطالبه آن لازم نیست حتماً طلاق گرفته باشید. زن میتواند در دوران زندگی مشترک نیز، با توجه به مفاد سند ازدواج و شرایط قانونی، برای دریافت مهریه اقدام کند.
اما نحوه وصول مهریه به چند عامل بستگی دارد؛ از جمله اینکه مهریه عندالمطالبه باشد یا عندالاستطاعه، زوج چه اموالی داشته باشد و آیا درباره پرداخت مهریه ادعای اعسار مطرح کند یا نه.
نکته مهم درباره ۱۴ سکه: عدد ۱۴ سکه در سال ۱۴۰۵ به دلیل مصوبه مجلس درباره اصلاح مقررات اجرای محکومیتهای مالی و مهریه مطرح شده است، اما این مصوبه هنوز قانون لازمالاجرا محسوب نمیشود. در ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ سخنگوی شورای نگهبان از ایرادات شرعی و ابهامات این مصوبه خبر داد. بنابراین نباید در حال حاضر نوشت که «قانون مهریه ۱۴ سکه شده است».
آیا زن بدون طلاق میتواند مهریه خود را مطالبه کند؟
بله.
مطالبه مهریه با طلاق یکی نیست. زن برای مطالبه مهریه لازم نیست دادخواست طلاق بدهد یا زندگی مشترک را ترک کرده باشد.
مطابق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، به محض وقوع عقد، زن مالک مهر میشود و میتواند نسبت به آن اقدام کند. بنابراین ادامه زندگی مشترک بهخودیخود مانع مطالبه مهریه نیست.
البته اینکه زن مالک مهریه است با اینکه بتواند آن را فوراً و به هر میزان وصول کند، دو موضوع متفاوت است. نحوه وصول به شرایط مهریه و وضعیت مالی زوج بستگی دارد.
مهریه از چه زمانی به زن تعلق میگیرد؟
ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی مقرر میکند:
«به مجرد عقد، زن مالک مهر میشود و میتواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید.»
بنابراین اصل مالکیت زن بر مهریه از زمان وقوع عقد ایجاد میشود. این موضوع به معنای آن نیست که در تمام پروندهها شرایط مطالبه و وصول یکسان است.
برای مثال، در مهریه عندالاستطاعه وضعیت توان مالی زوج اهمیت ویژهای پیدا میکند.
عندالمطالبه و عندالاستطاعه چه تفاوتی دارند؟
نوع درج مهریه در سند ازدواج، در نحوه مطالبه و وصول آن اهمیت دارد.
مهریه عندالمطالبه
در این حالت، زن میتواند با توجه به مفاد سند ازدواج برای مطالبه مهریه اقدام کند و لازم نیست منتظر طلاق بماند.
در مرحله اجرای محکومیت نیز اگر زوج ادعای ناتوانی مالی داشته باشد، موضوع اعسار و تقسیط طبق مقررات مربوط بررسی میشود.
مهریه عندالاستطاعه
در این نوع تعهد، توانایی مالی زوج اهمیت اساسی دارد و مطالبه و وصول مهریه تابع شرایط درجشده در سند و مقررات قانونی مربوط است.
بنابراین نمیتوان شرایط عندالمطالبه و عندالاستطاعه را یکسان در نظر گرفت.
روشهای مطالبه مهریه چیست؟
برای پیگیری مهریه، بسته به شرایط پرونده میتوان از سازوکار اجرای اسناد رسمی یا دادگاه استفاده کرد.
۱. اقدام از طریق اجرای ثبت
سند ازدواج رسمی است و در شرایط قانونی میتوان برای اجرای مفاد آن از طریق مراجع ثبتی اقدام کرد.
در این مسیر، بسته به وضعیت پرونده و شناسایی اموال، امکان پیگیری برای توقیف داراییهای قابل توقیف زوج وجود دارد.
مزیت این مسیر برای بسیاری از پروندهها این است که موضوع شناسایی و توقیف مال میتواند مستقیماً در فرایند اجرای سند رسمی دنبال شود.
۲. اقدام از طریق دادگاه
در شرایطی که رسیدگی قضایی لازم باشد، زوجه میتواند از طریق مرجع قضایی صالح برای مطالبه مهریه اقدام کند.
در این مسیر، موضوعاتی مانند اصل استحقاق، نوع مهریه، میزان آن، توان مالی زوج و در صورت طرح، ادعای اعسار بررسی میشود.
انتخاب مسیر مناسب به شرایط پرونده بستگی دارد و نمیتوان یک روش را برای همه پروندهها مناسب دانست.
برای مطالبه مهریه چه مدارکی لازم است؟
مدارک مورد نیاز با توجه به مسیر اقدام و وضعیت پرونده متفاوت است، اما معمولاً باید مدارک اصلی رابطه زوجیت و مهریه در دسترس باشد؛ از جمله:
- سند ازدواج
- مدارک هویتی زوجه
- اطلاعات هویتی زوج
- مدارک و اطلاعات مربوط به اموال زوج، در صورت وجود
- اسناد یا مدارکی که بتواند وضعیت مالی یا تعهدات زوج را روشن کند
اگر پرونده وارد مرحله اختلاف درباره اعسار، انتقال اموال یا مالکیت دارایی خاص شود، ممکن است مدارک بیشتری لازم باشد.
آیا مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه قابل مطالبه است؟
بله.
۱۱۰ سکه را نباید با سقف اصل مهریه اشتباه گرفت.
ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده مقرر کرده است که وصول مهریه تا ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن مشمول مقررات مربوط به محکومیتهای مالی است و درباره مازاد، ملائت زوج ملاک قرار میگیرد.
بنابراین اگر در عقدنامه مثلاً ۲۰۰ سکه به عنوان مهریه تعیین شده باشد، این موضوع به این معنا نیست که مهریه به ۱۱۰ سکه تبدیل میشود یا ۹۰ سکه باقیمانده خودبهخود از بین میرود.
بحث اصلی، نحوه اجرای بخش مازاد و وضعیت توانایی مالی زوج است.
اگر شوهر توان پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد چه میشود؟
نداشتن توان پرداخت یکجای مهریه به معنی از بین رفتن اصل بدهی نیست.
اگر زوج واقعاً توانایی پرداخت محکومبه را نداشته باشد، میتواند طبق مقررات مربوط، دادخواست اعسار مطرح کند.
دادگاه با بررسی وضعیت مالی و مدارک ارائهشده، درباره اعسار و نحوه پرداخت تصمیم میگیرد.
در صورت پذیرش اعسار، ممکن است پرداخت بدهی به صورت اقساط تعیین شود.
اعسار به معنای بخشیدهشدن مهریه نیست
این نکته اهمیت زیادی دارد.
اعسار اصولاً به وضعیت مالی و نحوه اجرای بدهی مربوط است، نه اینکه اصل مهریه را از بین ببرد.
بنابراین اگر مهریه تقسیط شود، اصل بدهی همچنان وجود دارد و پرداخت آن باید مطابق تصمیم مرجع صالح انجام شود.
آیا اقساط مهریه قابل تغییر است؟
شرایط مالی زوج ممکن است در طول زمان تغییر کند.
اگر وضعیت مالی به شکل مؤثر تغییر کند، موضوع تعدیل اقساط میتواند طبق مقررات مربوط مطرح شود.
بنابراین مبلغ یا ترتیب اقساطی که در یک مقطع تعیین شده، لزوماً در تمام شرایط اقتصادی آینده ثابت نمیماند.
بررسی امکان تعدیل، به وضعیت پرونده و شرایط قانونی آن بستگی دارد.
چه اموالی برای پرداخت مهریه قابل توقیف است؟
در صورت وجود شرایط قانونی، برخی اموال زوج میتواند برای اجرای دین مورد شناسایی و توقیف قرار گیرد.
از جمله ممکن است:
- موجودی حسابهای بانکی
- ملک
- خودرو
- سهام و برخی داراییهای مالی
- مطالبات زوج از اشخاص دیگر
- بخشی از حقوق و مزایا
قابل توقیف باشد.
اما هر مالی که به نام زوج است الزاماً بدون محدودیت قابل توقیف نیست. مستثنیات دین باید طبق قانون رعایت شود.
برای مثال، شرایط مربوط به منزل مورد نیاز و متناسب با شأن شخص، اثاثیه ضروری زندگی و ابزار ضروری امرار معاش باید در بررسی امکان توقیف مورد توجه قرار گیرد.
آیا اگر شوهر مالی به نام خودش نداشته باشد، مهریه از بین میرود؟
خیر.
نبودن مال قابل شناسایی در یک مقطع زمانی به معنای از بین رفتن اصل مهریه نیست.
ممکن است زوج شرایط اعسار داشته باشد و بدهی مطابق تصمیم مرجع قضایی تقسیط شود. همچنین اگر در آینده مال قابل توقیفی از او شناسایی شود، امکان بررسی و استیفای طلب طبق مقررات مربوط وجود دارد.
پس «مالی به نام من نیست» با «مهریه بخشیده شده است» تفاوت دارد.
آیا بعد از تقسیط مهریه هم امکان توقیف مال جدید وجود دارد؟
صدور حکم اعسار و تقسیط به این معنا نیست که تمام اموال آینده زوج از هرگونه اقدام اجرایی مصون میماند.
اگر مال قابل توقیفی بعداً شناسایی شود، امکان استیفای بخش اجرانشده دین طبق مقررات مربوط وجود دارد.
به همین دلیل، تقسیط مهریه را نباید معادل پایان تعهد مالی زوج دانست.
آیا حقوق شوهر برای مهریه قابل توقیف است؟
در حدودی که قانون اجازه میدهد، بخشی از حقوق و مزایای محکومعلیه میتواند برای اجرای محکومیت مالی مورد توقیف قرار گیرد.
میزان قابل توقیف به شرایط قانونی و وضعیت خانوادگی شخص بستگی دارد و نباید بدون بررسی پرونده یک درصد ثابت را برای همه افراد اعلام کرد.
اگر شوهر اموال خود را برای فرار از پرداخت مهریه منتقل کند چه میشود؟
انتقال مال همیشه به معنای فرار از دین نیست؛ اما اگر انتقال با شرایط قانونی لازم و با هدف فرار از پرداخت دین انجام شده باشد، موضوع میتواند آثار حقوقی و در شرایط مقرر قانونی، آثار کیفری داشته باشد.
بنابراین اگر زوجه با چنین وضعیتی مواجه شود، باید اسناد انتقال، زمان آن، وضعیت بدهی و سایر قرائن پرونده بررسی شود.
قانون ۱۴ سکه مهریه در سال ۱۴۰۵ به کجا رسیده است؟
این بخش باید با دقت خوانده شود، چون عنوان «قانون ۱۴ سکه» در فضای عمومی باعث برداشتهای نادرست شده است.
مجلس در شهریور ۱۴۰۵ مصوبهای درباره اصلاح قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی و برخی احکام مرتبط با مهریه تصویب کرد. در این مصوبه، برای مهریه تا ۱۴ سکه سازوکار ضمانت اجرای مقرر در ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی پیشبینی شده بود و درباره مازاد، توانایی مالی زوج مورد توجه قرار گرفته بود. همچنین مقرراتی درباره نظارت الکترونیکی و شناسایی اموال پیشبینی شد.
اما این مصوبه هنوز قانون لازمالاجرا نیست.
در ۳۱ شهریور ۱۴۰۵، سخنگوی شورای نگهبان اعلام کرد که شورا به بخشهایی از مصوبه ایراد شرعی و ابهام وارد کرده است. یکی از ایرادات مشخص شورای نگهبان نیز مربوط به محدودکردن ضمانت اجرای وصول مهریه به ۱۴ سکه بود.
بنابراین در زمان انتشار این مقاله، عبارت زیر صحیح نیست:
«قانون جدید مهریه تصویب شده و مهریه فقط تا ۱۴ سکه ضمانت اجرا دارد.»
آنچه فعلاً وجود دارد، یک مصوبه مجلس با ایرادات شورای نگهبان است و وضعیت نهایی آن باید بر اساس ادامه فرایند قانونی مشخص شود.
آیا ۱۴ سکه یعنی مهریه بیشتر از ۱۴ سکه قابل مطالبه نیست؟
خیر.
حتی در مصوبهای که مجلس تصویب کرده بود نیز موضوع، تبدیل همه مهریهها به ۱۴ سکه نبود.
اصل میزان مهریهای که زوجین در عقد تعیین کردهاند، با این عدد یکی نیست. بحث اصلی مصوبه، ضمانت اجرا و نحوه وصول محکومیت مالی بود.
بنابراین عبارتهایی مانند «مهریه بیشتر از ۱۴ سکه باطل میشود» یا «زن فقط مالک ۱۴ سکه است» برداشت دقیقی از موضوع نیست.
از طرف دیگر، چون مصوبه مجلس در حال حاضر با ایرادات شورای نگهبان مواجه شده است، جزئیات نهایی آن باید پس از تکمیل فرایند قانونی بررسی شود.
اشتباهات رایج هنگام مطالبه مهریه
اشتباه اول: تصور اینکه برای مطالبه مهریه باید طلاق گرفت
مطالبه مهریه و طلاق دو موضوع جداگانه هستند.
اشتباه دوم: تصور اینکه ۱۱۰ یا ۱۴ سکه سقف اصل مهریه است
این اعداد را باید در چارچوب ضمانت اجرا و نحوه وصول بررسی کرد، نه بهعنوان سقف مالکیت زن بر مهریه.
اشتباه سوم: تصور اینکه اعسار یعنی بخشیدهشدن مهریه
اعسار با بخشش دین یکی نیست. موضوع اصلی اعسار، وضعیت مالی و نحوه پرداخت محکومیت است.
اشتباه چهارم: اعتماد به وعده شفاهی درباره پرداخت مهریه
اگر توافقی درباره پرداخت، بخشش، ابراء یا نحوه تسویه مهریه انجام شده است، آثار حقوقی آن به نوع اقدام و سند تنظیمشده بستگی دارد. صرف یک وعده شفاهی را نباید با یک توافق حقوقی معتبر یکسان دانست.
اشتباه پنجم: کپیکردن توصیههای عمومی بدون بررسی سند ازدواج
نوع مهریه و شروط درجشده در عقدنامه میتواند در نحوه پیگیری پرونده اثر داشته باشد. به همین دلیل، قبل از اقدام باید متن سند ازدواج و شرایط پرونده بررسی شود.
سوالات متداول درباره مطالبه مهریه
آیا زن در دوران زندگی مشترک میتواند مهریه بگیرد؟
بله. برای مطالبه مهریه لزوماً نیازی به طلاق یا جدایی نیست.
آیا مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه باطل است؟
خیر. ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده درباره نحوه وصول و ضمانت اجرای مهریه تا ۱۱۰ سکه و وضعیت مازاد بر آن حکم داده است؛ این ماده به معنای بطلان مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه نیست.
آیا قانون ۱۴ سکه در حال حاضر اجرا میشود؟
خیر، نباید در وضعیت فعلی آن را قانون لازمالاجرا معرفی کرد. مصوبه مجلس درباره ۱۴ سکه در ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ با ایرادات شورای نگهبان مواجه شده است و فرایند قانونی آن هنوز نهایی نشده است.
اگر شوهر اعسار بگیرد، مهریه بخشیده میشود؟
خیر. اعسار به معنای بخشیدهشدن اصل مهریه نیست و در صورت پذیرش آن، نحوه پرداخت بدهی میتواند تحت تأثیر قرار گیرد.
آیا برای مطالبه مهریه حتماً باید وکیل گرفت؟
خیر. طرح و پیگیری مطالبه مهریه الزاماً به داشتن وکیل وابسته نیست. با این حال، اگر پرونده شامل موضوعاتی مانند اعسار، انتقال اموال، توقیف ملک، اختلاف درباره نوع مهریه یا مسائل پیچیده اجرایی باشد، بررسی پرونده توسط وکیل میتواند در انتخاب مسیر اقدام مؤثر باشد.
مهریه از زمان وقوع عقد، طبق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، به زن تعلق میگیرد و مطالبه آن الزاماً به طلاق یا جدایی وابسته نیست.
برای وصول مهریه، بسته به شرایط پرونده میتوان از ظرفیت اجرای ثبت یا مراجع قضایی استفاده کرد. نوع مهریه، وضعیت مالی زوج، وجود اموال قابل توقیف و ادعای احتمالی اعسار، در مسیر وصول اهمیت دارند.
عدد ۱۱۰ سکه نیز به معنای سقف اصل مهریه نیست؛ ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده، نحوه اعمال ضمانت اجرای مالی تا این میزان و وضعیت مازاد را مشخص کرده است.
درباره ۱۴ سکه نیز باید به تاریخ توجه کرد. مصوبهای در سال ۱۴۰۵ در مجلس تصویب شده، اما در ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ شورای نگهبان به بخشهایی از آن، از جمله محدودکردن ضمانت اجرای وصول مهریه به ۱۴ سکه، ایراد وارد کرده است. بنابراین در زمان انتشار این مطلب، نمیتوان ۱۴ سکه را بهعنوان قانون نهایی و لازمالاجرا معرفی کرد.
اگر شرایط پرونده شما خاص است، قبل از اقدام بهتر است سند ازدواج، نوع مهریه، وضعیت مالی زوج و هدف شما از مطالبه مهریه بررسی شود؛ چون یک نسخه واحد برای تمام پروندههای مهریه وجود ندارد.