در قانون مجازات اسلامی ایران (مصوب ۱۳۹۲ با اصلاحات بعدی)، جرم سرقت به دو دسته اصلی تقسیم میشه: سرقت حدی و سرقت تعزیری. تعریف کلی سرقت در ماده ۲۶۷ قانون: «ربودن مال متعلق به غیر».
۱. سرقت حدی
این نوع سرقت وقتی محقق میشه که تمام شرایط ۱۴گانه ماده ۲۶۸ قانون مجازات اسلامی وجود داشته باشه (اگر حتی یکی نباشه، سرقت تعزیری میشه):
- مال مسروقه شرعاً ارزش داشته باشه.
- مال در حرز (محل امن مناسب با نوع مال) باشه.
- سارق حرز رو بشکنه (هتک حرز کنه).
- سارق خودش مال رو از حرز خارج کنه.
- هتک حرز و سرقت مخفیانه باشه.
- سارق پدر یا جد پدری صاحب مال نباشه.
- ارزش مال در زمان خروج از حرز حداقل معادل ۴.۵ نخود طلای مسکوک باشه (نصاب شرعی).
- مال از اموال دولتی، عمومی یا وقف عام نباشه.
- سرقت در زمان قحطی نباشه.
- صاحب مال شکایت کنه.
- صاحب مال قبل از اثبات جرم، سارق رو نبخشه.
- مال قبل از اثبات جرم به دست صاحبش نرسه.
- مال قبل از اثبات به ملکیت سارق درنیاد.
- مال از اموال سرقتی یا غصبی نباشه.
مجازات سرقت حدی (ماده ۲۷۸):
- مرتبه اول: قطع چهار انگشت دست راست (شست و کف دست باقی میمونه).
- مرتبه دوم: قطع پای چپ از پایین برآمدگی.
- مرتبه سوم: حبس ابد.
- مرتبه چهارم: اعدام (حتی اگر در زندان باشه).
این مجازات ثابت و غیرقابل تخفیفه، مگر در موارد خاص توبه یا عفو رهبری.
۲. سرقت تعزیری
هر سرقتی که شرایط حدی رو نداشته باشه، تعزیریه (ماده ۲۷۶). این نوع شایعتره و مجازاتش بسته به شرایط متفاوته (قاضی میتونه تخفیف بده یا تعلیق کنه).
انواع اصلی و مجازاتها (از کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی – تعزیرات):
- سرقت مشدد مقرون به پنج شرط (ماده ۶۵۱): سرقت در شب + گروهی (دو نفر یا بیشتر) + حامل سلاح + بالا رفتن از دیوار/شکستن حرز + از محل مسکونی.
- مجازات: ۵ تا ۲۰ سال حبس + تا ۷۴ ضربه شلاق.
- سرقت مسلحانه گروهی در شب (ماده ۶۵۴): مشابه بالا اما تأکید روی شب و سلاح.
- مجازات: ۵ تا ۱۵ سال حبس + تا ۷۴ ضربه شلاق.
- سرقت همراه با آزار یا سلاح (ماده ۶۵۲): اگر آزار یا تهدید باشه، یا جرح رخ بده.
- مجازات: ۳ ماه تا ۱۰ سال حبس + تا ۷۴ ضربه شلاق (اگر جرح باشه، حداکثر).
- کیفقاپی، جیببری و مشابه (ماده ۶۵۷):
- مجازات: ۱ تا ۵ سال حبس + تا ۷۴ ضربه شلاق (با کاهش حبس در قانون ۱۳۹۹ به ۶ ماه تا ۲.۵ سال).
- سرقت ساده (ماده ۶۶۱): سرقت معمولی بدون شرایط مشدد.
- مجازات: ۳ ماه و ۱ روز تا ۲ سال حبس + تا ۷۴ ضربه شلاق (با کاهش حبس در قانون جدید به حدود ۱.۵ ماه تا ۱ سال).
در همه موارد، دادگاه علاوه بر مجازات، سارق رو به رد مال (بازگرداندن عین مال یا مثل/قیمت آن + خسارت) محکوم میکنه.
نکته: برخی سرقتهای تعزیری ساده (ارزش مال کمتر از حد مشخص و بدون سابقه) قابل گذشت هستن و با رضایت شاکی، تعقیب متوقف میشه.